Chọn cấu trúc Toán học
Tính giá trị biểu thức tích dãy số có quy luật
Chào các em học sinh lớp 7 thân mến! Thầy rất vui khi được đồng hành cùng các em. Hôm nay thầy sẽ hướng dẫn các em giải chi tiết bài toán này bằng cách phá vỡ từng bước khó khăn nhé!
 
Tìm giá trị của biểu thức:
$$A = \left( 1 - \frac{1}{2^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{3^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{4^2} \right) . \left( 1 - \frac{1}{2020^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{2021^2} \right)$$

💡 Phương pháp & Kiến thức cần nhớ
Để giải bài toán dạng dãy tích có quy luật này, các em cần nắm vững các kiến thức sau:
Quy đồng mẫu số: $1 - \frac{1}{n^2} = \frac{n^2 - 1}{n^2}$.
Dấu: Đếm xem có bao nhiêu ngoặc. Nếu số ngoặc là Chẵn $\rightarrow$ Kết quả Dương (+). Nếu Lẻ $\rightarrow$ Kết quả Âm (-).
Cách tách dựa vào số nguyên tố và số chính phương (bình phương của 1 số): Từ số 3 đầu tiên ta tách  , dưới mẫu tách $2^2=2.2$, các em sẽ thấy quy luật 1 (tử) -> 2(mẫu) -> 3(tử)
tương tự cho $\frac{8}{3^2}  = \frac{2.4}{3.3}$

Hằng đẳng thức (Hiệu hai bình phương) kiến thức lớp 8: $n^2 - 1 = (n - 1)(n + 1)$. Đây là chìa khóa để tách tử số thành tích của hai số tự nhiên liên tiếp.
Kỹ thuật tách tích: Tách tử số và mẫu số thành hai nhóm riêng biệt để thực hiện triệt tiêu (rút gọn) chéo.
Quy tắc cốt lõi (Sách KNTT): Sử dụng quy tắc nhân nhiều số hữu tỉ và nhận xét dấu của tích (Số chẵn thừa số âm thì tích dương).
Công thức "Thần chú" để giải quyết các dạng $( \frac{1}{n^2} - 1 )$:
 Tách tử số: Mỗi tử số dạng $(n^2 - 1)$ luôn tách thành $(n-1) . (n+1)$.
Ví dụ: $3 = 2^2-1 = 1 . 3$; $8 = 3^2-1 = 2 . 4$; $15 = 4^2-1 = 3 . 5$...
Mẹo triệt tiêu - làm nhanh trắc nghiệm: "Số đầu của dãy nhỏ" nhân với "Số cuối của dãy lớn" rồi chia cho "Tích 2 số ở mẫu".
Áp dụng vào bài này:
Từ $2^2$  đến $2021^2$ có: 
Tử số đầu tiên là $1$, tử số cuối cùng là $2022$. Mẫu số đầu là $2$, mẫu số cuối là $2021$.
Kết quả nhanh: $\frac{1 .2022}{2 . 2021}  = \frac{1011}{2021}$. (Xong trong 5 giây!)


💬 Lời giải giảng chi tiết (Đọc để hiểu)
Bước 1: Biến đổi từng ngoặc đơn.
Ta thấy mỗi ngoặc đều có dạng tổng quát là $\left( 1 - \frac{1}{n^2} \right)$.
Thực hiện quy đồng: $1 - \frac{1}{n^2} = \frac{n^2 - 1}{n^2}$.
Sử dụng kiến thức lớp 7 về lũy thừa và phép nhân, Từ số 3 đầu tiên ta tách  , dưới mẫu tách $2^2=2.2$, các em sẽ thấy quy luật 1 (tử) -> 2(mẫu) -> 3(tử)
tương tự cho $\frac{8}{3^2}  = \frac{2.4}{3.3}$ 
Ví dụ: $1 - \frac{1}{2^2} = \frac{2^2 - 1}{2^2} = \frac{1 . 3}{2 . 2}$.

Bước 2: Thay thế vào biểu thức $A$.
$A = \frac{1 . 3}{2 . 2} . \frac{2 . 4}{3 . 3} . \frac{3 . 5}{4 . 4} . \frac{2019 . 2021}{2020 . 2020} . \frac{2020 . 2022}{2021 . 2021}$

Bước 3: Nhóm các số ở tử và mẫu.
Để dễ rút gọn, thầy sẽ nhóm các thừa số nhỏ (phía trước) vào một nhóm và các thừa số lớn (phía sau) vào một nhóm:

Nhóm 1 (các số đứng trước ở tử và mẫu): $\frac{1 . 2 . 3 . 2020}{2 . 3 . 4 . 2021}$
Nhóm 2 (các số đứng sau ở tử và mẫu): $\frac{3 . 4 . 5 . 2022}{2 . 3 . 4 . 2021}$

Bước 4: Rút gọn.

Ở nhóm 1: Các số từ $2$ đến $2020$ ở cả tử và mẫu đều triệt tiêu nhau, chỉ còn lại $\frac{1}{2021}$
Ở nhóm 2: Các số từ $3$ đến $2021$ ở cả tử và mẫu đều triệt tiêu nhau, chỉ còn lại $\frac{2022}{2} = 1011$

Bước 5: Tính kết quả cuối cùng.
Nhân hai kết quả vừa tìm được để ra đáp số.
 
 ✍️ Trình bày chuẩn (Nội dung các em ghi vào vở)

Ta có biểu thức:
$A = \left( 1 - \frac{1}{2^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{3^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{4^2} \right) ... \left( 1 - \frac{1}{2021^2} \right)$
$A = \frac{2^2 - 1}{2^2} . \frac{3^2 - 1}{3^2} . \frac{4^2 - 1}{4^2} ... \frac{2021^2 - 1}{2021^2}$
$A = \frac{1 . 3}{2 . 2} . \frac{2 . 4}{3 . 3} . \frac{3 . 5}{4 . 4} .... \frac{2020 . 2022}{2021 . 2021}$
$A = \frac{1 .( 2 . 3 . ...2020) . (3 . 4 . 5 ....2021).2022}{(2 . 3 . 4 . ...2020).2021 . 2 .( 3 . 4 .... 2021)}$
$A = \frac{1 . 2020}{2 . 2021}$
$A = \frac{1011}{2021}$

Vậy giá trị của biểu thức là $A = \frac{1011}{2021}$.
 

⚠️ Các lỗi sai học sinh hay mắc phải


1. Tính trực tiếp bình phương: Nhiều em cố gắng tính $2021^2$ ra số rất lớn, dẫn đến việc quy đồng bị tắc nghẽn và không nhìn ra quy luật triệt tiêu.
2. Rút gọn nhầm: Khi rút gọn các dãy số dài, các em dễ bị lẫn lộn giữa thừa số còn sót lại ở đầu và cuối. Hãy luôn nhớ: Nếu tử số sót lại số nhỏ nhất thì mẫu số phải sót lại số lớn nhất (và ngược lại).
3. Quên dấu ngoặc: Khi viết tử số dưới dạng tích $(n-1).(n+1)$, nếu không cẩn thận sẽ viết thành $n-1 . n+1$, làm sai bản chất phép toán.
 

🎯 Bài tập tương tự (Tự luyện)


Đề bài: Tính giá trị biểu thức $B = \left( 1 - \frac{1}{2^2} \right) \left( 1 - \frac{1}{3^2} \right) . \left( 1 - \frac{1}{100^2} \right)$.

Lời giải nhanh:
$B = \frac{1 . 3}{2 . 2} . \frac{2 . 4}{3 . 3} .... \frac{99 . 101}{100 . 100}$
$B = \frac{1 . 2 .... 99.3 . 4 . ...101}{2 . 3 . ...100.2 . 3 .... 100}$
$B = \frac{101}{200}$

Chúc các em học tốt! Nếu chỗ nào chưa hiểu, hãy hỏi lại Thầy nhé!